Słowniczek krajoznawczy do regulaminu odznaki ,, Znam Przemyśl ‘’

 

1.Zabytki architektury świeckiej

* zamek kazimierzowski – leży ma wzgórzu 270 m. n.p.m.; z całym zespołem: brama wjazdowa, cztery baszty, relikty budowli romańskich ( rotundy i palatium ) należy do najstarszych i najcenniej - szych zabytków miasta. Z zamku zbudowanego przez Kazimierza Wielkiego w XIV w, pozostała jedynie gotycka ostrołukowa brama wjazdowa. Poważnemu zniszczeniu uległ on w czasie najazdu Wołochów 1498 r. Przebudowę zamku w latach 1514 – 1553 przeprowadził na zlecenie króla Zygmunta Starego starosta przemyski Piotr Kmita, zmieniając budowlę z gotyckiej na wczesnorenesansową fortyfikacje o założeniu bastejowym, polegającym na skupieniu obrony w cylindrycznych basztach – bastejach. Dalsza modernizacje zamku w latach 1612 – 1633 przeprowadził Marcin Krasicki, który nadał zamkowi cechy renesansowe. Zaniedbany zamek w latach 1759 – 1763 uległ częściowej rozbiórce ( część południowo – zachodnia ) , dopiero rekonstrukcja i konserwacja pozostałych części w XIX i XX w. uratowała go od całkowitej likwidacji.

* rynek – był centralnym miejscem średniowiecznego miasta. Niegdyś otaczały cały rynek stare renesansowe kamienice o trzech oknach z frontu, zwieńczone attyką. Część kamienic nie istnieje, pozostałe uległy licznym przeróbkom zmieniającym ich pierwotny kształt. Większość istniejących kamienic przyrynkowych, zwłaszcza w pierzeji południowej i wschodniej pochodzi z połowy XVI w. Zostały wzniesione przez muratorów włoskich osiadłych w Przemyślu.

* budynek urzędu miejskiego – nr1, powstał w wyniku przeróbek kilku dawnych domów, które wówczas znajdowały się poza właściwym rynkiem. W piwnicach i na parterze występują sklepienia kolebkowe z lunetami, analiza materiałów wykazała, że pochodzą z końca XV w. Po pierwszym rozbiorze budynek pełnił rolę koszar, a w latach 1860 – 65 wykorzystywany był jako sąd. Od okresu międzywojennego służy jako siedziba władz.

* budynek dawnej szkoły katedralnej – znajduje się na wprost głównego wejścia do katedry. Zbudowany został w latach 1564 – 1572. Szkoła przez pewien czas była filią Akademii Krakowskiej. Budynek zbudowany w stylu gotycko – renesansowym, po licznych przeróbkach zatracił całkowicie swój pierwotny wygląd.

* dworek Orzechowskiego – położony jest na wprost bocznego wejścia przy kaplicy Fredrów.

Wybudowany został w XVI w., przebudowany w 1731 roku w stylu późnego baroku. Mieszkali w nim kanonicy przemyscy, a między innymi Stanisław Orzechowski - pisarz doby Odrodzenia, słynny z akcji na rzecz zniesienia celibatu wśród księży.

* budynek banku PKO BP na placu na Bramie – neorenesansowy budynek z 1894 r. ozdobiony rzeźbami figuralnymi.

* dworzec kolejowy – budynek dworca zbudowany został w latach 1859 – 60, przebudowany w 1895 r. jako neobarokowy. W hallu dworca znajduje się 12 cennych plafonów wykonanych przez Feliksa Wygrzywalskiego i Jana Telegę. Cztery z nich przedstawiają herby Przemyśla, ziemi przemyskiej

i innych miast, dalszych osiem symbolizuje różne dziedziny życia gospodarczego. W Sali restauracyjnej malowidła ścienne wybitnego malarza przemyskiego Marcina Stroińskiego.

* most kolejowy – wzniesiony w trakcie budowy linii kolejowej z Krakowa. Pierwszy wybudowany most kolejowy służył do 1890 r. W związku z gwałtownym rozwojem miasta i wzrostem przewozów towarów koleją wzniesiono w roku 1891 nowy most dwutorowy, stalowy o konstrukcji kratownicowej. Cała konstrukcja opierała się na dwóch filarach i dwóch kamiennych przyczółkach.

W trakcie I i II wojny światowej most był wielokrotnie uszkadzany, lecz po remontach wracał do swojego pierwotnego stanu. Po zakończeniu II wojny światowej stwierdzono, że uszkodzenie jednego ze środkowych przęseł mostu jest tak poważne, iż konieczne jest wykonanie nowego ze znacznie wyższymi dźwigarami. Nadała ona przemyskiemu mostowi charakterystyczny wygląd.

* dawny gmach Sokoła przy ul. Konarskiego ( Centrum Kulturalne ) – budynek ten do 1914 roku był siedzibą Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”. W czasie I wojny światowej mieściła się w nim kwatera wojska austriackiego i szpital wojskowy, następnie urządzono tam stację zbrojną Legionów Polskich.

* willa Frenkla przy u. Dworskiego ( ING Bank Śląski ) – wybudowana w latach 1895 – 1910

w stylu eklektycznym z przewagą form neobarokowych z inicjatywy Alfreda Frenkla, właściciela młyna parowego. W roku 1915 willa była rezydencją cara Mikołaja II.

 

* zabudowa willowa przy ul. Puszkina – składają się na nią:

- zabytkowe kamienice z przełomu XIX/XX w. - numery: 1, 2, 3, 8, 9.

- zabytkowe wille z pocz. XX w. - numery: 4, 5, 6, 7, 12, 14, 15, 18 (willa „Elżbieta” Musiewiczów z 1906 r.: w 1939 r. przebywał w niej gen. Anders ), 19.

* pałac Lubomirskich na Bakończycach – w XIX wieku w tym miejscu znajdował się zwierzyniec starosty przemyskiego. W 1887 r. Hieronim Lubomirski wybudował pałac w stylu pseudorenesansowym, który otoczył parkiem na wzór angielski.

* zabytkowy dworek przy ul. Lwowskiej – dworek podmiejski z końca XIX w. Jest usytuowany na łuku drogi pomiędzy ulicami: Lwowską a Wincentego Pola.

* wybrzeże Ojca Świętego Jana Pawła II – ulica z bulwarem dla pieszych , położona wzdłuż lewego biegu Sanu. W pobliżu mostu drogowego pomnik ,, Orląt Przemyskich ‘’, obok Wyższa Szkoła Administracji i Prawa – dawny Dom Robotniczy, wybudowany w l. 1911 – 13 ze składek robotniczych. Przy ulicy ładne secesyjne domy i wille z przełomu XIX i XX w.

 

2. Zabytki architektury sakralnej

* archikatedra rzymskokatolicka – budowla gotycka trójnawowa z l. 1460 – 1574 p.w. św. Jana Chrzciciela, zbudowana na fundamentach wcześniejszej świątyni romańskiej z 2 poł. XIII w. Częste napady Tatarów i Wołochów spowodowały konieczność ufortyfikowania katedry murem ze strzelnicami, który przetrwał aż do 1839 r. Już po zakończeniu budowli starosta przemyski Jan Tomasz Drohojowski dobudował w 1578 r. do lewej nawy renesansową kaplicę p.w. św. Tomasza. W XVIII w. za rządów biskupa Aleksandra Fredry katedra została przebudowana w stylu barokowym.

Usunięto gotyckie smukłe filary i żebrowania nawy głównej, rozszerzone zostały okna. Do prawej nawy bocznej dobudowana została okrągła kaplica. Ołtarze gotyckie zamieniono na barokowe. W świątyni na uwagę zasługują ponadto: nagrobek rodzinny Anny i Jana Fredrów z 2 poł. XVII w, nagrobek z czerwonego marmuru biskupa Dziaduskiego z poł. XVI w., owalna kaplica Fredrów zwana tez kaplicą Ukrzyżowania z 1730 r. Nawę główna zdobią w lunetach malowidła ścienne

T. Popiela z 1902 r. Po lewej stronie nawy przylega renesansowa, ośmioboczna kaplica Drohojowskich wzniesiona w 1578 r. Okazałe organy pochodzą z 1928 r.

* archikatedra greckokatolicka – dawny kościół jezuitów, od 1981 r. katedra diecezji bizantyjsko – ukraińskiej. Kościół o.o. Jezuitów z zabudowaniami klasztornymi wzniesiony został w latach 1627 – 1635 staraniem Anny z Tyrawskich Ulińskiej. W 1820 r. kościół został zamknięty przez zaborcę austryjackiego i po przeróbce wnętrz zamieniony na magazyn wojskowy. W 1891 r. rząd austryjacki chciał kościół sprzedać na rozbiórkę, czemu sprzeciwiło się społeczeństwo Przemyśla. Odrestaurowany w latach 1903 – 1904 przeznaczony został na kościół garnizonowy.

* kościół karmelitów bosych – wybudowany w latach 1625 – 30 w stylu barokowym z fundacji Marcina Krasickiego. Po kasacie zakonu w 1784 r. cesarz Józef II kościół wraz z budynkiem przyklasztornym przekazał kapitule greckokatolickiej na katedrę. W latach 1876 – 84 dokonane zostały liczne przeróbki, które znacznie zmieniły wygląd kościoła.

* kościół franciszkanów – w latach 1754 – 78 w miejscu rozebranego gotyckiego kościoła wybudowana została nowa barokowa świątynia wg projektu Walentego Heltmana. Jest to budowla trzynawowa o charakterze bazylikowym. Wnętrze kościoła rokokowe, ołtarze dłuta Macieja Polejowskiego, polichromia i freski sklepienia pędzla Tomasza Gertnera, Rybkiewicza i Winiarskiego. W latach zaboru kościół był kilkakrotnie zamieniany na magazyn. Ostatnio generalne odnowienie kościoła trwające od 1974 – 87 r. przywróciło świątyni jej dawny blask.

* kościół karmelitanek – neogotycki kościół z zabudowaniami klasztornymi z lat 1889 – 1905. Kościół podzielony jest na dwie części: zamkniętą dla zakonnic i ogólnie dostępną dla wiernych.Kościół, klasztor i ogród otoczone są wysokim murem wystawionym równolegle z zabudowaniami klasztorno – kościelnymi.

* kościół reformatów – przy placu na bramie i początku ul. Jagiellońskiej. Budowę kościoła rozpoczęto w 1611 r. sumptem Hermeneusza Tyrawskiego. Nie ukończona budowla została zdewastowana w 1657 r. przez wojska węgierskie Jerzego Rakoczego. Na polecenie Andrzeja Maksymiliana Fredry przeprowadzono odnowę zniszczonych obiektów. Zostały ponadto opasane murami z czterema baszteczkami, dzięki którym zespół klasztorny zaczął pełnić funkcję barbakanu obronnego przy Bramie Lwowskiej.

* dawny klasztor dominikanów – zbudowany w latach 1589 – 1635, w stylu elektycznym z fragmentami barokowymi. W 1787 r. nastąpiła kasacja zakonu, administracja austryjacka w budynku umieściła cyrkuł, funkcjonujący do 1817 r. Następnie mieścił się w nim magistrat, a od 1874 – 1936 r. sąd i więzienie.

* dawny klasztor dominikanek – zbudowany w 1595 r. jako klasztor Dominikanek. Po kasacie zakonu zamieniony został przez Austryjaków na szpital wojskowy. Klasztor wsławił się w 1635 r. uprowadzeniem zakonnicy Eleonory Szczawińskiej przez szlachcica Samuela Kurdwanowskiego. Po wybudowaniu w końcu XIX w. nowego szpitala wojskowego, budynek przeznaczono na kasyno wojskowe.

* dawny klasztor bonifratrów – wzniesiony w 1678 r. jako klasztor i szpital Bonifratrów. Władze austryjackie po kasacie zakonu w 1817r. umieściły w nim cyrkuł, potem starostwo funkcjonujące do 1975 r.

* opactwo benedyktynek – kościół barokowy, jednonawowy z l. 1768 – 77. Kościół posiada krótkie, zamknięte prezbiterium, szerszą a także wyższą trójprzęsłową nawę z wnękami na ołtarze. Na uwagę zasługują również: barokowe freski Stanisława Stroińskiego z lat osiemdziesiątych XVIII w, rokokowa krata chóru, oraz barokowa ambona z k. XVIII w. W głównym ołtarzu znajduje się barokowe tabernakulum z 1880 r. Niezwykle cennym zabytkiem są mury obronne ze strzelnicami i części dwóch baszt, niegdyś otaczające zespół klasztorno – kościelny. Ten rzadko spotykany zespół obronny, wyposażony w rząd strzelnic kluczowych, stanowi prekursorską w XVIII w. formę fortu zewnętrznego obwarowań miejskich.

* cerkiew przy ul. Mariackiej – cerkiew z 1880 r. p.w. Narodzenia Bogarodzicy, posiada ikonostas z XIX w. Od 1985 r. jest w posiadaniu parafii prawosławnej.

* cerkiew przy ul. Wilczańskiej – cerkiew z 1887 r. p.w. Zaśnięcia Najświętszej Marii Panny, w posiadaniu parafii prawosławnej.

* kościół na Błoniu przy ul. Lwowskiej – zbudowany w 1911r. w stylu neogotyckim. W kościele obraz św. Judy pędzla malarza Mariana Stroińskiego.

* kościół na Przekopanej – dawna cerkiew gr. – kat. p.w. św. Jana z 1914 r, obecnie kościół.

* kościół na Kruhelu Małym – murowany, neogotycki kościół, zbudowany na pocz. XX w.

* kościół salezjanów – zbudowany w stylu neogotyckim w l. 1912 – 28 wg projektu włoskiego architekta Cearadiniego. W świątyni dwa obrazy pędzla Mariana Stroińskiego.

* cerkiew bazylianów – cerkiew gr. – kat. p.w. M. B. Litościwej z 1935 r.

* dawna synagoga przy ul. Słowackiego – budynek dawnej synagogi z początku XX w, obecnie mieści się w nim biblioteka publiczna.

 

3. Zabytki architektury militarnej

* mury miejskie przy ul. Basztowej – budowę umocnień miasta zapoczątkował Kazimierz Wielki,

a dokończył Władysław Jagiełło. Modernizacja ich nastąpiła za rządów Stefana Batorego na murowane z kamienia i cegły. Najokazalszy odcinek murów z licznymi otworami strzelniczymi znajduje się w zachodniej części ul. Basztowej. Kończy go od zachodu część baszty kowalskiej, a wzdłuż murów biegnie dobrze zachowana głęboka fosa.

* szaniec 2 Wilcze z bunkrem linii Mołotowa – obiekt fortyfikacyjny, półstały , zbudowany w l. 1853 – 56, zmodernizowany w 1880 r.; radziecki betonowy schron bojowy, zbudowany w okresie granicy na Sanie w l. 1940 – 41.

* fort XX Przekopana – fort artyleryjski, jednowałowy, zbudowany ok. 1880 r.

* fort XXI Bakończyce – fort główny pierścienia wewnętrznego twierdzy, artyleryjski, jednowałowy.

* brama Dobromilska – stanowiła część fortyfikacji poligonalnej. Zbudowana ok. 1880 r. z cegły, zaopatrzona w liczne pionowe strzelnice, zabezpieczała głównie dojście do twierdzy od strony południowo - wschodniej.

* fort XVI Zniesienie – fort główny wewnętrznego pierścienia twierdzy, ześrodkowany t.z. dla piechoty i artylerii, o charakterze cytadelowym, zbudowany ok. 1880 r., zmodernizowany przez wymianę elementów ceglanych na betonowe ( głównie stanowiska artylerii i schrony amunicji ).

* brama forteczna na Zniesieniu – strzegła drogi prowadzącej do twierdzy od południa, murowana, zbudowana w latach 1873-1880.

* fort XVIc Trzy Krzyże –część zachodnia posiadał nieregularny narys. Wał części wschodniej i północnej zdwojony. We wschodni bok szańca wbudowany blokhauz broniący podejścia do Bramy Sanockiej Górnej. Komunikacja z bokiem północnym odbywała się poprzez przelotnię. W boku północny znajduje się mur ze strzelnicami depresyjnymi flankującymi odcinek kurtyny do Bramy Sanockiej Górnej. W murze stalowa furta wejściowa. Od strony zachodniej, poniżej blokhauzu występuje fosa o spłaszczonym stoku.

* brama sanocka Górna – brama wewnętrznego pierścienia twierdzy, mur. 1873-1880. Znajduje się na terenie parku miejskiego.

* brama Sanocka Dolna – brama wewnętrznego pierścienia twierdzy. Strzegła drogi prowadzącej

z południowego - zachodu. Szaniec wraz z ceglaną wartownią założoną na rzucie prostokąta z półkolistą basteją od strony miasta powstał prawdopodobnie ok.1873-1880, zmodernizowany ok. 1900.. Przy bramie zachowały się dwa ceglane słupki z zawiasami i wejściami do barykadowania. Do wartowni przylega drugi zachowany w Przemyślu trójkątny sponson, którego zwieńczenie uzbrojone jest grzebieniem. Przy sponsonie zachowała się stalowa furtka zamykające wąskie przejście dla ruchu pieszego. Mur wartowni posiada strzelnice wyposażone w stalowe płyty.

* fort 3 Kruhel – na szczycie wzniesienia bateria 3 "Kruhel", będąca częścią linii wspierającej Twierdzy Przemyśl.

* fort XVII Ostrów – fort główny pierścienia wewnętrznego twierdzy, artyleryjski, jednowałowy, ześrodkowany z 1880 r. Przed fortem resztki bramy fortecznej.

* fort XVIII Lipowica – fort główny pierścienia wewnętrznego twierdzy, ześrodkowany z l. 1853 – 56, zmodernizowany w 1880 r.

* fort XIX Winna Góra – fort główny pierścienia wewnętrznego twierdzy, artyleryjski, o charakterze cytadelowym.

* bunkier linii Mołotowa przy hotelu Gromada – radziecki betonowy schron bojowy, zbudowany w okresie granicy na Sanie w l. 1940 – 41.

* budynki poszpitalne i pokoszarowe przy ul. Słowackiego – powstałe w okresie budowy twierdzy.

Szpital wojskowy w owym czasie należał do największych tego rodzaju obiektów w Europie.

4. Muzea

* muzeum Narodowe Ziemi Przemyskiej – założone w 1908 r. z inicjatywy braci Kazimierza

i Tadeusza Osińskich, którzy na ten cel oddali rodzinne i własne zbiory. Muzeum posiada szereg ekspozycji stałych: archeologiczną, etnograficzną, wnętrz mieszczańskich z przełomu XIX i XX w.

* muzeum Historii Miasta Przemyśla – znajduje się w starej XVI-wiecznej kamienicy - dzieło architektonicznego kunsztu pochodzącego z dalekiej Italii, osiadłego w Przemyślu muratora Piotra, zwanego Włochem, kiedyś goszcząca w swych ścianach kupieckie składy, magazyny, mieszkania aptekarzy, rajców miejskich, krawców.

U zarania swych dziejów zwana Brzykowską (od nazwiska Brzyków - pierwszych właścicieli), potem, wiele lat później, w czasach drugiej Rzeczypospolitej znana z tego, że była własnością zacnego przemyskiego rodu Bystrzyckich

* muzeum Archidiecezjalne – im. Św Józefa Sebastiana Pelczara, który wniósł bardzo duże zasługi dla jego powstania. Założenie muzeum nastąpiło w 1902 r., otwarcie w 1908r. W swoich zbiorach posiada wiele cennych eksponatów, głównie sztuki sakralnej m in. krzyż romański z XII w, bizantyjskie pektorały, gotyckie rzeźby drewniane, ornaty z XIV – XVIII w.

* Muzeum Dzwonów i Fajek – znajduje się w wieży zegarowej, zbudowanej w latach 1775 – 77 w stylu barokowym i służyć miała jako dzwonnica nowej cerkwi. Po przekazaniu w 1784 r. kościoła Karmelitów na katedrę ruską, władze austryjackie zaadaptowały niedokończoną dzwonnicę na strażnicę miejską. Rolę wieży strażackiej spełniała do 1907 r.

Muzeum Dzwonów i Fajek jest jedynym tego rodzaju muzeum w Polsce. Powstało ono ze względu na to, iż właśnie w Przemyślu do tej pory działają  2 ludwisarnie oraz 11 firm fajkarskich. Celem Muzeum jest ekspozycja cennych wyrobów rzemiosła zarówno z dziedziny ludwisarstwa jak też fajkarstwa.

* ekspozycja muzeum Twierdzy Przemyśl w Klubie Garnizonowym – ekspozycja złożona ze znalezisk pochodzących z Twierdzy Przemyśl (w większości z prywatnych kolekcji). Wśród prezentowanych eksponatów można obejrzeć m.in. pociski artyleryjskie z końca XIX w., broń palną i białą, umundurowanie żołnierzy biorących udział w walkach o Twierdzę, oprzyrządowanie wojskowe, fotografie, pocztówki, amunicję, mapy, portrety dowódców a także bardzo atrakcyjną rekonstrukcję ziemianki.

5. Pomniki i miejsca pamięci narodowej

* pomnik Orląt Przemyskich – poświęcony młodym obrońcom polskości Przemyśla tzw ,, Orlętom Przemyskim ‘’ poległym w 1918 r.

* grobowiec Orląt Przemyskich na Cmentarzu Głównym – poświęcony 17 poległym obrońcom polskości Przemyśla w 1918 r.

* grób Ireny Benschówny na Cmentarzu Głównym – harcerki, sanitariuszki poległej na terenie dworca kolejowego w Niżankowicach w walkach o polskość Przemyśla w 1918 r.

* pomnik Jana Pawła II – pomnik wzniesiony w 2008 r., poświecony papieżowi, wielkiemu Polakowi.

* pomnik Jana II Sobieskiego – wzniesiony w 1882 r., dłuta Jacka Błotnickiego.

* pomnik Adama Mickiewicza – odsłonięty w 1898 r., dłuta Dykasa.

* pomnik Krystyna Szyskowskiego – na zewnątrz kościoła od strony placu Na Bramie pomnik zakonnika, który w 1672 r. przewodził mieszczanom Przemyśla w wypadzie na obóz tatarski pod Komarnicami. Pomnik dłuta rzeźbiarza Zygmunta Trembeckiego, staraniem społeczeństwa wzniesiony został w 1887 r. w dwusetną rocznice wydarzeń.

* obelisk Tadeusza Kościuszki – znajduje się w parku miejskim

* obelisk Józefa Piłsudzkiego – znajduje się w rozwidleniu ulicy Wodnej.

* miejsce straceń na Małym Ryneczku na Zasaniu – ściana śmierci, pod którą hitlerowcy w dn.

31.12.1943 r. rozstrzelali 10 zakładników w odwet za zabicie przez ruch oporu ich agenta.

* miejsce straceń przy ul. Lwowskiej – na terenie Stacji Kontroli Pojazdów miejsce pamięci narodowej – fragment ściany, po spalonej przez żołnierzy AK fabryki wozów dla Wermachtu w lutym 1943 r. W odwecie Niemcy pod ścianą fabryki rozstrzelali 10 zakładników.

* miejsce straceń przy ul. Armii Krajowej – na terenie pobliskiego fortu hitlerowcy rozstrzeliwali swoje ofiary, głównie członków ruchu oporu.

* miejsce straceń przy ul. Kopernika – w szkole podstawowej tablica poświecona 1580 Żydom zabitym na dziedzińcu szkoły przy ostatecznej likwidacji getta przemyskiego.

* miejsce straceń jeńców na terenie baterii 2 Nehrybka – miejsce kaźni na terenie fortu. We wrześniu 1969 r. odsłonięty został pomnik ku czci ofiar terroru hitlerowskiego.

 

6. Cmentarze

* Cmentarz Główny – założony został w 1831 r. jako wyłącznie choleryczny. Dopiero po likwidacji starego przy ul Konarskiego w 1885 r. przekształcony został na komunalny. Położony na zboczu góry Zniesienie posiada wiele cennych zabytkowych nagrobków i pomników, przeważnie wykonanych

w styku klasycystycznym z poł. XIX w. Spoczywa na nim wielu zasłużonych dla miasta i kraju obywateli.

* zespół cmentarzy wojennych przy ulicy Przemysława:

cmentarz żołnierzy austro – węgierskich,

cmentarz żołnierzy niemieckich,

cmentarz żołnierzy rosyjskich,

cmentarz bezimiennych żołnierzy austro – węgierskich,

Na cmentarzach tych spoczywają żołnierze CK Armii, Rosjanie i Niemcy, polegli w okresie walk o Twierdzę Przemyśl.

polski cmentarz wojskowy - jest to współczesny cmentarz wojskowy. Znajduje się tutaj także Grób Nieznanego Żołnierza oraz grób-symbol poświęcony ofiarom stalinowskiego terroru.

* cmentarz żydowski – cmentarz, na którym znajduje się około 200 nagrobków, został założony w XIX w.. Znaleźć tutaj można przejmujące swymi epitafiami zbiorowe mogiły ofiar masowych egzekucji z czasów ostatniej wojny. Zdewastowany prze hitlerowców, w latach powojennych został odrestaurowany.

* kwatery żołnierskie i wojskowe na Cmentarzu Zasańskim – założony w czasie I wojny światowej, kryje prochy tysięcy bezimiennych żołnierzy poległych w czasie oblężenia Przemyśla oraz w czasie walk w 1918 r. Znajdują się na nim również groby żołnierzy poległych w walkach wrześniowych 1939 r., oraz w okresie walk z UPA.

 

7. Parki i rezerwaty przyrody

* Park Zamkowy – park założony w 1842 r. Jako park naturalny jest jednym z nielicznych tego rodzaju w Polsce.

* rezerwat wisienki karłowatej – naturalne stanowisko wisienki karłowatej, krzewu rzadko w Polsce występującego, zajmuje powierzchnię 0,1 ha

* rezerwat .. Jamy ‘’na Winnej Górze – stanowisko lnu austriackiego, zajmuje powierzchnię 2,01ha

 

8. Szlaki spacerowe i turystyczne

* szlak spacerowy niebieski ,, szlak staromiejski ‘’ – przebieg trasy

-    Rynek Starego Miasta,
-   Archikatedra rzymskokatolicka (sanktuarium Matki Bożej Jackowej),
-   Wyższe Seminarium Duchowne w Przemyślu,

-    Zamek Kazimierzowski oraz tzw. palatium z rotundą,

-    Park Zamkowy,
-    Fragment pierścienia wewnętrznego Twierdzy Przemyśl ,
-    Trzy Krzyże,
-    Zniesienie (352 m n.p.m.),
-    Kościół i klasztor SS. Karmelitanek Bosych,
-   Kościół i klasztor OO. Karmelitów Bosych,
-   Pozostałości murów miejskich,
-   Wieża Zegarowa,
-   Pomnik Jana Pawła II,
-   Archikatedra greckokatolicka,
-   Kościół i klasztor OO. Franciszkanów Konwentualnych (sanktuarium Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny).

* szlak spacerowy czerwony ,, Szlak Zasański ‘’ – przebieg trasy
-    Pomnik Orląt Przemyskich,
-    Synagoga na Placu Unii Brzeskiej,
-    Cerkiew i klasztor OO. Bazylianów,
-    Kościół Zgromadzenia Księży Salezjanów,
-    Cmentarz Zasański,
-    Fragment pierścienia wewnętrznego Twierdzy Przemyśl,
-    Las Kazanowski,
-   Lipowica (343 m n.p.m.) z obeliskiem upamiętniającym miejsce straceń i pochówku        ofiar hitleryzmu,
-    Park Zasański,
-   Obelisk upamiętniający zdobycie Monte Cassino,
-   Obelisk poległych ze wszystkich narodów - „Pax Vobis”,
-   Winna Góra (278 m n.p.m.) z rezerwatem lnu austriackiego „Jamy” na Forcie XIX       „Winna Góra”,
-   Dawne osiedle polskich oficerów,
-   Kościół Św. Trójcy i opactwo SS. Benedyktynek.

* szlak ,, Szwejkowski ‘’ – szlak rozpoczyna się na przejściu granicznym w Radoszycach, biegnie przez Sanok do przejścia granicznego w Krościenku. Następnie przez Chyrów i Sambor do Przemyśla i Lwowa. W Przemyślu trasa prowadzi ul. Słowackiego, Jagiellońską i dalej w kierunku Medyki.

* szlak turystyczny czerwony - szlak ten rozpoczyna się przy Domu Noclegowym PTTK w Przemyślu, ul. Waygarta 3; docelowo zmierza aż do Sanoka.

* szlak turystyczny zielony - szlak ten rozpoczyna się przy Domu Noclegowym PTTK w Przemyślu i biegnie przez liczne wzniesienia Pogórza Dynowskiego, by po ponad 50 km dotrzeć do Dynowa.

 

9. Punkty widokowe i inne miejsca

* Zniesienie – widokowe wzgórze ( 352 m n.p.m.), drugie pod względem wysokości w Przemyślu.

* Kopiec Tatarski – usypany w kształcie podłużnego trójkąta o owalnej podstawie, posiada wymiary 100 x 60, wysokość 12 m. Najstarsza legenda mówi o zniesieniu zagonu tatarskiego, gdzie w czasie walki zginął chan ( mirza ). W miejscu śmierci chana wg wschodnich obyczajów usypano kopiec – pomnik. Wzgórze na pamiątkę nazwano ,, Zniesienie ‘’, a na kopcu ustawiono kapliczkę św. Leonarda. Wg opinii badaczy historii Przemyśla kopiec na Zniesieniu dlatego nazywamy ,, tatarskim ‘’, gdyż już od czasów wczesnośredniowiecznych służył jako punkt obserwacyjny do przyjmowania

i dalszego przekazywania umówionych znaków o zbliżaniu się nieprzyjaciela, którym od XII w. zazwyczaj byli Tatarzy.

* Winna Góra – wywodzi swoją nazwę od winnic założonych jeszcze w XIII w przez kolonistów z zachodu.

* ujście Wiaru do Sanu – znajduje się w dzielnicy Przekopana; dojście od ul. Lwowskiej.

* wąwozy na Krzemieńcu – powstałe w okresie zlodowacenia, leżą w nich głazy narzutowe, pozostawione przez lądolód skandynawski.

 

Więcej informacji n.t. opisanych obiektów krajoznawczych nożna znaleźć w opracowaniach:

1. Przewodnik  "Szlaki turystyczne Ziemi Przemyskiej" - Dariusz Hop

2. Przemyśl- przewodnik - Jan Rożański.

3. Czasopismo ,,Nasz Przemyśl ‘’- miesięcznik
   
   

Opracował: Jan Paradysz – instruktor krajoznawstwa regionu nr 1720/R/07